Czy można jeść jogurt po terminie?

Nie, nie należy jeść jogurtu po terminie przydatności do spożycia oznaczonym jako „należy spożyć do”. Jogurt, mimo że jest produktem fermentowanym, pozostaje żywnością nietrwałą mikrobiologicznie ze względu na wysoką zawartość wody i podatność na rozwój drożdży oraz pleśni. Po upływie daty na opakowaniu ryzykujesz zatrucie pokarmowe, ponieważ mogły rozwinąć się w nim bakterie chorobotwórcze. W tym artykule wyjaśnię, dlaczego termin na jogurcie to sztywna granica bezpieczeństwa, jak rozpoznać świeży produkt przed tą datą oraz jak najlepiej wykorzystać jogurt zbliżający się do końca ważności.

Dlaczego jogurt ma oznaczenie „należy spożyć do”

Jogurt należy do grupy produktów nietrwałych mikrobiologicznie, co oznacza, że pomimo procesu fermentacji wymaga nieprzerwanie niskiej temperatury przechowywania i ma ograniczony okres bezpieczeństwa. Według Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz regulacji unijnych, producenci muszą oznaczać jogurt datą przydatności do spożycia, która brzmi „należy spożyć do” z konkretną datą dzienną. To nie jest data minimalna trwałości znana z produktów takich jak kasze czy konserwy.

Różnica między tymi dwoma oznaczeniami jest kluczowa dla twojego zdrowia. Data „najlepiej spożyć przed” informuje do kiedy producent gwarantuje niezmienione właściwości smakowe i odżywcze produktu, ale po jej upływie żywność może być nadal bezpieczna. Natomiast data „należy spożyć do” wyznacza sztywną granicę bezpieczeństwa mikrobiologicznego. Po jej przekroczeniu producent nie może zagwarantować, że w produkcie nie rozwinęły się bakterie chorobotwórcze, drożdże lub pleśnie.

Jogurt zawiera około 85 do 90 procent wody, co tworzy idealne środowisko dla rozwoju mikroorganizmów. Choć bakterie kwasu mlekowego, takie jak Lactobacillus bulgaricus i Streptococcus thermophilus, obniżają pH produktu do około 4,0 do 4,5 i wytwarzają substancje hamujące niektóre patogeny, nie są w stanie całkowicie zatrzymać procesów psucia. Szczególnie po otwarciu opakowania do jogurtu dostają się tlen i bakterie z otoczenia, które mogą szybko się namnażać mimo niskiego pH.

Badania mikrobiologiczne przeprowadzone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wykazały, że w jogurtach przechowywanych po upływie terminu ważności, nawet w lodówce, można zaobserwować wzrost liczby drożdży i pleśni powyżej dopuszczalnych norm. Niektóre z tych mikroorganizmów mogą wytwarzać toksyny niebezpieczne dla zdrowia, szczególnie dla osób o osłabionej odporności, dzieci i kobiet w ciąży.

Co się dzieje z jogurtem po upływie terminu

Po dacie „należy spożyć do” jogurt staje się nieprzewidywalny pod względem mikrobiologicznym. Nawet jeśli produkt wygląda i pachnie normalnie, mogły rozwinąć się w nim mikroorganizmy w liczbie przekraczającej normy bezpieczeństwa. Niektóre bakterie chorobotwórcze, jak Listeria monocytogenes, mogą rozwijać się nawet w temperaturze lodówki i nie zawsze powodują widoczne zmiany w wyglądzie czy zapachu produktu na wczesnym etapie wzrostu.

Drożdże, które często zasiedlają jogurt po terminie, powodują fermentację alkoholową i wydzielanie dwutlenku węgla. Może to prowadzić do napompowania opakowania, pojawienia się metalicznego lub drożdżowego posmaku oraz nadmiernego nagazowania produktu. Choć same drożdże rzadko są patogenne dla zdrowych osób, ich obecność świadczy o niekontrolowanych procesach fermentacyjnych, które mogły otworzyć drogę innym, bardziej niebezpiecznym mikroorganizmom.

Pleśnie stanowią jeszcze większe zagrożenie. Niektóre gatunki pleśni mogą wytwarzać mykotoksyny, czyli trujące metabolity, które pozostają w produkcie nawet po usunięciu widocznej części grzyba. Mykotoksyny są termostabilne, więc nie zniszczy ich ani gotowanie, ani zamrożenie. Regularne spożywanie produktów z mykotoksynami może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, włączając uszkodzenie wątroby czy nerek.

Temperatura przechowywania ma wpływ na szybkość tych procesów, ale nie może ich całkowicie zatrzymać po upływie terminu. Każde wahanie temperatury, na przykład podczas transportu z sklepu do domu czy częstego otwierania lodówki, przyspiesza wzrost mikroorganizmów. Dlatego data na opakowaniu uwzględnia najgorszy możliwy scenariusz i stanowi ostateczną granicę bezpieczeństwa.

Jak rozpoznać świeży jogurt przed terminem ważności?

Świeży jogurt, nawet jeśli jego termin jeszcze nie minął, powinien spełniać określone kryteria jakości. Pierwszą rzeczą, na którą zwracasz uwagę, jest wygląd. Dobry jogurt ma jednolitą, gładką konsystencję bez rozwarstwiania, chyba że jest to jogurt grecki, gdzie niewielka ilość serwatki na powierzchni jest normalna i można ją wymieszać. Kolor powinien być biały lub kremowy dla jogurtu naturalnego, ewentualnie z odcieniem owoców dla wersji smakowych.

Zapach świeżego jogurtu jest delikatny, lekko kwaśny i mleczny. Nie powinien być ostry, drażniący ani przypominać octu czy starego sera. Jeśli otwierasz opakowanie i czujesz nieprzyjemny, intensywny zapach, nawet gdy termin jeszcze nie minął, produkt mógł być nieprawidłowo przechowywany w sklepie lub podczas transportu. W takiej sytuacji lepiej go nie spożywać i zwrócić do sklepu.

Konsystencja powinna być kremowa i jednorodna. Gdy nabierasz jogurt łyżką, powinien łatwo się rozprowadzać, nie być zbyt rzadki ani nadmiernie gęsty i grudkowaty. Jogurt grecki naturalnie jest gęstszy od tradycyjnego, ale nadal powinien mieć gładką strukturę. Ślizkość, śluzowatość czy ciągnięcie się w nitki to złe znaki, świadczące o niekontrolowanej fermentacji.

Sprawdź także opakowanie przed zakupem. Wieczko nie powinno być wybrzuszone, co mogłoby świadczyć o produkcji gazów przez bakterie lub drożdże. Opakowanie musi być szczelne, bez śladów wycieku czy uszkodzeń. W sklepie zawsze wybieraj jogurt z najdłuższym terminem ważności i upewnij się, że znajduje się w odpowiednio schłodzonej ladzie, gdzie temperatura nie przekracza 6 stopni Celsjusza.

Zasady bezpiecznego przechowywania jogurtu

Właściwe przechowywanie jogurtu od momentu zakupu do spożycia jest kluczowe dla zachowania jego bezpieczeństwa i jakości. Zaraz po zakupie umieść jogurt w torbie termicznej lub lodówce przenośnej, szczególnie w ciepłe dni. Każda minuta w temperaturze powyżej 8 stopni Celsjusza to szansa dla bakterii na namnożenie się. W domu natychmiast schowaj jogurt do lodówki, nie pozostawiaj go na blacie kuchennym nawet na chwilę.

W lodówce trzymaj jogurt w temperaturze od 2 do 6 stopni Celsjusza. To optymalny zakres, który spowalnia wzrost mikroorganizmów bez zamrażania produktu. Najlepszym miejscem jest środkowa lub dolna półka lodówki, gdzie temperatura jest najbardziej stabilna. Unikaj umieszczania jogurtu w drzwiach lodówki, ponieważ częste otwieranie powoduje wahania temperatury, co negatywnie wpływa na trwałość produktu.

Po otwarciu opakowania zawsze szczelnie je zamykaj. Najlepiej zawijaj folią aluminiową lub używaj specjalnych silikonowych pokrywek, jeśli oryginalne wieczko nie przylega już dobrze. Każdy kontakt z powietrzem wprowadza nowe mikroorganizmy i przyspiesza procesy utleniania, które pogarszają smak i skracają bezpieczny okres spożycia. Otwarty jogurt spożyj w ciągu 2 do 3 dni, nawet jeśli data ważności na opakowaniu jest późniejsza.

Używaj zawsze czystych, suchych łyżek do nabierania jogurtu. Nigdy nie sięgaj do opakowania łyżką, którą przed chwilą jedłeś, dotknąłeś ust czy innych produktów. Każde takie działanie to transfer bakterii z jamy ustnej lub innych źródeł do jogurtu. Lepiej wyjmij potrzebną porcję jednorazowo i od razu schowaj resztę do lodówki, niż trzymać opakowanie na stole podczas posiłku.

Jak wykorzystać jogurt zbliżający się do terminu?

Jeśli masz jogurt, którego termin upływa za dzień lub dwa, a nie zdążysz go zjeść bezpośrednio, możesz wykorzystać go w różny sposób, zachowując pełne bezpieczeństwo. Pamiętaj jednak, że wszystkie te metody działają wyłącznie przed upływem daty na opakowaniu. Po tym terminie jogurt należy wyrzucić, niezależnie od sposobu jego wykorzystania.

Jogurt świetnie nadaje się do pieczenia ciast, muffinów, naleśników czy chlebów. Kwaskowatość jogurtu reaguje z sodą oczyszczoną, tworząc pęcherzyki powietrza, które nadają wypieką puszystość i delikatność. Temperatura pieczenia, zazwyczaj powyżej 160 stopni Celsjusza, zniszczy wszystkie bakterie, więc nawet jogurt z ostatniego dnia ważności będzie całkowicie bezpieczny w cieście. Możesz zastąpić nim maślankę, kefir czy mleko w proporcji jeden do jednego.

Marynaty do mięsa to kolejny doskonały sposób wykorzystania jogurtu. Enzymy i kwas mlekowy rozkładają włókna mięsne, czyniąc kurczaka, baraninę czy wieprzowinę delikatnymi i soczystymi. Dodaj do jogurtu czosnek, imbir, paprykę i inne przyprawy, po czym zamarynuj mięso na kilka godzin w lodówce. Po ugotowaniu lub upieczeniu w wysokiej temperaturze wszystkie bakterie zostaną zniszczone, więc marynata będzie całkowicie bezpieczna.

Sosy i dressingi do sałatek możesz przygotować z jogurtu zbliżającego się do końca terminu, ale pamiętaj, żeby spożyć je tego samego dnia lub maksymalnie następnego. Zmieszaj jogurt z ziołami, czosnkiem, cytryną i oliwą, tworząc sos tzatziki lub dressing do warzyw. Taki sos trzymaj w lodówce i wykorzystaj szybko, nie przechowuj go dłużej niż do 24 godzin.

Koktajle i smoothie to szybki sposób na wykorzystanie jogurtu. Zmiksuj go z owocami, miodem, lodem lub płatkami owsianymi. Wypij taki koktajl natychmiast po przygotowaniu. Nie przechowuj gotowego smoothie, ponieważ owoce dodatkowo przyspieszają procesy fermentacyjne, a mieszanka może stać się niebezpieczna po kilku godzinach nawet w lodówce.

Objawy zatrucia po spożyciu jogurtu po terminie

Spożycie jogurtu po terminie może prowadzić do zatrucia pokarmowego o różnym nasileniu objawów. Najczęściej objawy pojawiają się one w ciągu 1 do 6 godzin po zjedzeniu zepsutego produktu, choć w przypadku niektórych bakterii, jak Listeria, objawy mogą rozwinąć się nawet po kilku dniach. Wczesne sygnały to nudności, dyskomfort w jamie brzusznej i uczucie pełności.

Biegunka to najczęstszy objaw zatrucia pokarmowego związanego z produktami mlecznymi. Może być wodnista, z domieszką śluzu, a w ciężkich przypadkach nawet krwi. Towarzyszy jej zazwyczaj skurcz jelit, bóle brzucha i częste parcie na stolec. Organizm próbuje w ten sposób pozbyć się toksyn i szkodliwych bakterii, dlatego nigdy nie powstrzymuj biegunki lekami bez konsultacji z lekarzem.

Wymioty pojawiają się często równolegle z biegunką i są równie intensywną reakcją obronną organizmu. Mogą być tak silne, że prowadzą do odwodnienia, szczególnie u dzieci i osób starszych. Jeśli wymiotom towarzyszy niemożność zatrzymania nawet wody, musisz niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się na izbę przyjęć.

Gorączka, bóle głowy i ogólne osłabienie to objawy wskazujące, że organizm walczy z infekcją bakteryjną. Temperatura ciała może wzrosnąć do 38 lub 39 stopni Celsjusza. W takiej sytuacji nie bagatelizuj objawów. Szczególnie niebezpieczne jest zatrucie dla kobiet w ciąży, małych dzieci, osób starszych i tych z osłabioną odpornością, ponieważ może prowadzić do poważnych powikłań, włączając posocznicę.

Czego nie robić i mity dotyczące jogurtu po terminie?

MIT: Jogurt z niewielką ilością pleśni można uratować, usuwając zanieczyszczoną część.

To całkowicie błędne i niebezpieczne przekonanie. Pleśń widoczna na powierzchni to tylko część problemu, tzw. owocniki grzyba. Pod spodem rozwinęły się niewidoczne dla oka nitki grzybni, które przenikają całą strukturę jogurtu. Co więcej, niektóre pleśnie wytwarzają mykotoksyny, trujące substancje rozpuszczalne w wodzie, które rozprzestrzeniły się już w całym produkcie.

MIT: Podgrzanie jogurtu po terminie uczyni go bezpiecznym.

Choć wysoka temperatura zabija bakterie wegetatywne, nie usuwa toksyn, które mogły już powstać podczas procesu psucia się produktu. Enterotoksyny wytwarzane przez niektóre szczepy Staphylococcus aureus są termostabilne i przetrwają nawet gotowanie. Podgrzany jogurt traci także swoje cenne właściwości probiotyczne, ponieważ żywe kultury bakteryjne giną w temperaturze powyżej 50 stopni Celsjusza.

MIT: Jogurt jako produkt fermentowany nie może się zepsuć.

Fermentacja mleka przez bakterie kwasu mlekowego to kontrolowany proces przeprowadzany przez producenta w sterylnych warunkach z użyciem czystych szczepów bakterii. Po tym procesie jogurt pozostaje żywnością świeżą, wymagającą chłodzenia i mającą ograniczoną trwałość. Kwas mlekowy hamuje niektóre mikroorganizmy, ale nie wszystkie, szczególnie drożdże i pleśnie, które rozwijają się świetnie w kwaśnym środowisku.

MIT: Serwatka na powierzchni jogurtu to oznaka zepsucia i taki produkt należy wyrzucić.

To nieprawda. Oddzielenie się serwatki to naturalny proces zwany synezą, wynikający z kurczenia się białek kazeinowych i wydzielania płynnej frakcji mleka. Możesz serwatkę wymieszać z jogurtem lub odlać, jeśli wolisz gęstszą konsystencję. Serwatka jest bogata w białko i witaminy z grupy B, więc nie ma powodu, by ją marnować, o ile jogurt jest przed terminem i nie wykazuje innych oznak zepsucia.

Co zrobić z jogurtem, który przekroczył termin?

Jeśli zauważyłeś, że jogurt w twojej lodówce przekroczył datę „należy spożyć do”, jedyną właściwą decyzją jest wyrzucenie go do kosza. Nie próbuj ratować produktu, nie sprawdzaj smaku ani nie przekonuj się, że wygląda dobrze. Bezpieczeństwo twojego zdrowia jest ważniejsze niż kilka złotych wydanych na jogurt.

Opakowanie po jogurcie możesz wykorzystać powtórnie, jeśli jest wykonane z plastiku nadającego się do mycia. Po dokładnym wypłukaniu gorącą wodą z detergentem plastikowe kubki sprawdzą się jako doniczki do sadzonek, pojemniki na drobne przedmioty czy na farby dla dzieci. Przed umieszczeniem w pojemniku na odpady segregowane zawsze wypłukuj opakowania, aby uniknąć nieprzyjemnych zapachów i rozwoju bakterii w koszu.

Pamiętaj o edukacji domowników, szczególnie dzieci i osób starszych, którzy mogą nie rozumieć znaczenia dat na opakowaniach. Wyjaśnij im różnicę między datą minimalnej trwałości a terminem przydatności do spożycia. Naucz ich, że produkty z napisem „należy spożyć do” wymagają szczególnej uwagi i nigdy nie powinny być jedzone po upływie tej daty.

Jeśli często marnujesz jogurt, ponieważ nie zdążasz go zjeść przed terminem, zastanów się nad zakupem mniejszych opakowań lub planowaniem posiłków z większym wyprzedzeniem. Możesz też zapisywać daty ważności jogurtów na widocznej liście w kuchni, aby pamiętać o ich spożyciu na czas. Świadome planowanie zakupów pomoże ci zmniejszyć marnotrawstwo żywności i zaoszczędzić pieniądze.

Często zadawane pytania (FAQ)

Czy można jeść jogurt dzień po terminie ważności?

Nie, nie należy spożywać jogurtu nawet jeden dzień po dacie „należy spożyć do”. Jogurt jest produktem nietrwałym mikrobiologicznie i po upływie tej daty producent nie gwarantuje bezpieczeństwa mikrobiologicznego. Mogły rozwinąć się w nim bakterie chorobotwórcze, drożdże lub pleśnie, nawet jeśli produkt wygląda i pachnie normalnie.

Jak długo można trzymać otwarty jogurt w lodówce?

Otwarty jogurt należy spożyć w ciągu 2 do 3 dni, niezależnie od daty na opakowaniu. Po otwarciu do produktu dostają się bakterie z powietrza i sztućców, co znacząco przyspiesza procesy psucia. Zawsze szczelnie zamykaj opakowanie i używaj czystych łyżek.

Czy jogurt grecki dłużej wytrzyma niż zwykły?

Jogurt grecki ma nieco dłuższą trwałość niż tradycyjny ze względu na niższą zawartość wilgoci i wyższą koncentrację białka. Jednak oba rodzaje jogurtu mają datę „należy spożyć do” i po jej upływie nie powinny być spożywane. Po otwarciu jogurt grecki także należy zjeść w ciągu 2 do 3 dni.

Czy serwatka w jogurcie oznacza, że jest zepsuty?

Nie, serwatka na powierzchni jogurtu to naturalny proces oddzielania się płynnej frakcji mleka od białek i nie oznacza zepsucia. Możesz ją wymieszać z jogurtem lub odlać. Jogurt jest zepsuty dopiero wtedy, gdy pojawi się pleśń, nieprzyjemny zapach lub zmieni się jego konsystencja na śluzowatą.

Czy można zamrozić jogurt, żeby przedłużyć jego trwałość?

Zamrożenie jogurtu zatrzymuje procesy mikrobiologiczne, ale po rozmrożeniu jego konsystencja ulegnie zmianie. Stanie się wodnisty i ziarnisty z powodu krystalizacji wody i denaturacji białek. Zamrożony jogurt najlepiej wykorzystać do smoothie lub wypieków. Pamiętaj, że zamrażać można tylko jogurt przed terminem ważności.

Podsumowanie

Jogurt po terminie przydatności do spożycia oznaczonym jako „należy spożyć do” nie powinien być spożywany ze względu na ryzyko zatrucia pokarmowego. Jogurt jest produktem nietrwałym mikrobiologicznie, wymagającym nieprzerwanie niskiej temperatury przechowywania i mającym ograniczoną trwałość. Po upływie daty na opakowaniu mogły rozwinąć się w nim bakterie chorobotwórcze, drożdże lub pleśnie, nawet jeśli wygląd i zapach wydają się prawidłowe. Właściwe przechowywanie jogurtu w temperaturze od 2 do 6 stopni Celsjusza, szczelne zamykanie opakowania po otwarciu i używanie czystych sztućców to podstawowe zasady bezpieczeństwa. Jeśli masz jogurt zbliżający się do końca terminu, wykorzystaj go do pieczenia, marynat czy koktajli, ale tylko przed upływem daty ważności. W razie jakichkolwiek wątpliwości dotyczących świeżości produktu zawsze kieruj się zasadą ostrożności i wyrzuć jogurt do kosza.

Jogurt grecki a naturalny, czym właściwie się różnią?

BIBLIOGRAFIA

1. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. Dz.U. 2015 poz. 29. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20150000029
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, 2011. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32011R1169
3. European Food Safety Authority (EFSA). Scientific Opinion on the risks for public health related to the presence of Listeria monocytogenes in ready-to-eat foods. EFSA Journal, 2018; 16(1):5134. https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5134
4. Codex Alimentarius Commission. Code of Hygienic Practice for Milk and Milk Products (CXC 57-2004). Food and Agriculture Organization of the United Nations / World Health Organization, 2004 (updated 2022).
5. Główny Inspektorat Sanitarny. Zasady przechowywania żywności w gospodarstwie domowym. Warszawa, 2020.
6. United States Department of Agriculture (USDA). Dairy Product Storage Guide. Food Safety and Inspection Service, 2021. https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/refrigeration

Technolog żywności

Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →