SPIS TREŚCI
Beri-beri to choroba wywołana znacznym niedoborem tiaminy, czyli witaminy B1. Może uszkadzać nerwy i zaburzać pracę układu krążenia. W krajach z łatwym dostępem do żywności występuje rzadziej, ale nadal może rozwijać się przy niedożywieniu, zaburzeniach wchłaniania lub problemowym spożyciu alkoholu.
Dlaczego brak B1 daje różne objawy?
Aktywna postać tiaminy uczestniczy w reakcjach potrzebnych do uzyskiwania energii ze składników odżywczych. Tkanki o dużych potrzebach energetycznych, między innymi układ nerwowy i serce, są szczególnie wrażliwe na niedobór. Nie oznacza to jednak, że każde zmęczenie świadczy o beri-beri.
Organizm ma ograniczone zapasy tiaminy. Poważnie ograniczone jedzenie, długotrwałe wymioty i zaburzone wchłanianie mogą więc prowadzić do problemu także wtedy, gdy wcześniej dieta była wystarczająca.
Postać sucha i mokra
W suchej postaci dominują zaburzenia nerwów obwodowych: osłabienie mięśni, mrowienie, utrata czucia i nieprawidłowe odruchy. Mokra postać obejmuje przede wszystkim układ krążenia i może prowadzić do obrzęków oraz niewydolności serca.
Podział pomaga opisywać obraz choroby, lecz objawy mogą się nakładać. Duszność, narastające obrzęki albo szybkie pogorszenie siły wymagają oceny lekarskiej. Nie należy zaczynać domowej próby z suplementem i czekać, czy problem sam zniknie.
Encefalopatia Wernickego wymaga pilnej pomocy
Ciężki niedobór tiaminy może także prowadzić do encefalopatii Wernickego. Nie jest to po prostu synonim suchego beri-beri. Niepokojące objawy obejmują splątanie, zaburzenia chodu i nieprawidłowe ruchy oczu, ale nie wszystkie muszą wystąpić jednocześnie.
Takie objawy, szczególnie u osoby niedożywionej, po długich wymiotach lub z problemem alkoholowym, wymagają pilnej pomocy. Opóźnienie leczenia może prowadzić do trwałych następstw neurologicznych. Zwykła tabletka kupiona bez konsultacji nie jest odpowiednim zabezpieczeniem ciężkiego stanu.
Kto jest bardziej narażony?
NIH wskazuje między innymi osoby z uzależnieniem od alkoholu, po operacjach bariatrycznych i z określonymi chorobami wpływającymi na odżywienie. Ryzyko należy rozważyć również przy przewlekłych wymiotach, także w ciąży. Nie każda osoba z tej grupy ma niedobór, ale wywiad zmienia sposób oceny objawów.
Alkohol może wpływać zarówno na sposób odżywiania, jak i wykorzystanie tiaminy. Nie należy przedstawiać niedoboru wyłącznie jako problemu regionów, gdzie je się dużo białego ryżu. Również w Polsce ciężka choroba lub restrykcyjny jadłospis mogą prowadzić do niedożywienia.
Diagnostyka i leczenie
Lekarz ocenia objawy, dietę, choroby i leki oraz dobiera badania. Wynik samego stężenia witaminy we krwi nie zastępuje całej oceny klinicznej. Przy poważnym podejrzeniu leczenie może wymagać szybkiego podania tiaminy pozajelitowo, bez odkładania go do czasu skompletowania wyników.
Dawkę i drogę podania dobiera się do stanu chorego. Ważne jest także leczenie przyczyny niedoboru. Poprawa nie zawsze oznacza pełne cofnięcie uszkodzeń, zwłaszcza gdy problem trwał długo.
Źródła tiaminy w diecie
B1 dostarczają między innymi pełnoziarniste produkty zbożowe, strączki, wieprzowina, nasiona i niektóre produkty wzbogacane. Warto budować regularne, urozmaicone posiłki. U osoby z zaburzeniami wchłaniania sama lista produktów może jednak nie wystarczyć.
Przy wyborze zbóż pomocne jest porównanie rodzajów ryżu. Gotowanie i przetwarzanie zmieniają zawartość witamin, dlatego ocenia się całą dietę, a nie pojedynczy produkt reklamowany jako najlepszy.
Źródło medyczne
Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →
