SPIS TREŚCI
Kawa wypita do posiłku może zmniejszać wchłanianie żelaza niehemowego, obecnego między innymi w produktach roślinnych. Nie oznacza to jednak, że każda osoba pijąca kawę nabawi się niedokrwistości. Znaczenie mają zapasy żelaza, cały jadłospis, ewentualne straty krwi i sposób leczenia niedoboru.
Nie warto też utożsamiać działania kawy wyłącznie z kofeiną. Ważną rolę odgrywają polifenole, które mogą utrudniać wykorzystanie żelaza z posiłku. Sama zamiana kawy na bezkofeinową nie daje więc podstaw do uznania problemu za rozwiązany.
Żelazo hemowe i niehemowe — jaka jest różnica?
Żelazo hemowe występuje w tkankach zwierzęcych, między innymi w mięsie i rybach. Niehemowe znajduje się w produktach roślinnych i wzbogacanych, a także stanowi część żelaza w produktach zwierzęcych. To właśnie jego wchłanianie silniej zależy od pozostałych składników posiłku.
Witamina C może ułatwiać wchłanianie żelaza niehemowego. Niektóre polifenole i fityniany mogą je ograniczać. Dlatego ilość żelaza podana w tabeli składu żywności nie jest równa ilości, którą organizm ostatecznie przyswoi.
Co rzeczywiście wykazało badanie kawy?
W badaniu Morcka i współpracowników z 1983 r. kawa wypita z posiłkiem zawierającym hamburgera zmniejszała wchłanianie żelaza niehemowego o 39% względem warunków porównawczych. Herbata zmniejszała je o 64%. Przy innych posiłkach i mocniejszej kawie wyniki były odmienne.
To pomiar wchłaniania z określonego posiłku, a nie spadek całkowitych zapasów żelaza w organizmie o 39%. Nie oznacza również utraty takiej części hemoglobiny po wypiciu filiżanki kawy.
Przykład wyłącznie obliczeniowy: jeśli wchłanianie w warunkach porównawczych wynosiłoby 10%, względne zmniejszenie o 39% dałoby 6,1%, a nie wartość ujemną. Przy posiłku zawierającym 5 mg badanego żelaza byłoby to odpowiednio 0,50 i 0,305 mg. Nie są to przewidywania dla konkretnego obiadu — pokazują różnicę między procentem a punktem procentowym.
Czy wystarczy odczekać godzinę?
W tym samym badaniu kawa wypita godzinę przed posiłkiem nie zmniejszała istotnie wchłaniania, natomiast wypita godzinę po nim nadal działała hamująco. Nie można więc na tej podstawie obiecywać, że dokładnie 60 minut po jedzeniu zawsze rozwiązuje problem.
Przy niedoborze warto przenieść kawę i herbatę poza posiłki będące ważnym źródłem żelaza. Szczególnej uwagi wymaga jednak przyjmowanie preparatu leczniczego — tutaj stosuje się instrukcję leku i zalecenia lekarza, a nie ogólną poradę dotyczącą obiadu.
Jak łączyć kawę z preparatem żelaza?
NHS w zaleceniach dla siarczanu żelaza podaje dwugodzinny odstęp przed spożyciem kawy lub herbaty po przyjęciu leku. Nie popijaj nim preparatu. Różne produkty i schematy leczenia mogą mieć własne instrukcje, dlatego sprawdź ulotkę i wątpliwości wyjaśnij z farmaceutą.
Nie zwiększaj samodzielnie dawki, żeby „nadrobić” wpływ kawy. Duże dawki żelaza mogą powodować działania niepożądane, a leczenie powinno odpowiadać rozpoznaniu i wynikom badań.
Co zmienić w posiłkach?
Do potrawy ze strączków można dodać paprykę lub inne źródło witaminy C, a kawę wypić o innej porze. Nie trzeba przy tym usuwać z jadłospisu wszystkich produktów pełnoziarnistych tylko dlatego, że zawierają fityniany. Ocenia się całą dietę i ryzyko niedoboru.
Jeśli masz rozpoznaną niedokrwistość, zmiana pory kawy nie zastępuje ustalenia jej przyczyny i leczenia. Szersze informacje o samym napoju znajdziesz w artykule o kofeinie.
Źródła
- Morck, Lynch i Cook, 1983: wpływ kawy i pory jej picia na wchłanianie żelaza.
- NIH Office of Dietary Supplements: postacie żelaza i czynniki wpływające na wchłanianie.
- NHS: przyjmowanie siarczanu żelaza i odstępy od napojów.
Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →
