SPIS TREŚCI
Papierowe pudełko na pizzę, opakowanie burgera czy papier odporny na tłuszcz mogą wydawać się bezpieczniejszą alternatywą dla plastiku. Sam fakt, że opakowanie jest wykonane z papieru, nie oznacza jednak, że składa się wyłącznie z celulozy. W materiałach mających kontakt z żywnością mogą znajdować się również powłoki i substancje nadające im odporność na tłuszcz oraz wilgoć.
Jedną z grup takich substancji są PFAS, nazywane czasem „wiecznymi chemikaliami”. Od 2026 roku w Unii Europejskiej obowiązują nowe ograniczenia dotyczące ich obecności w opakowaniach żywności.
Nie oznacza to jednak, że każde papierowe opakowanie zawiera niebezpieczną ilość PFAS ani że należy zrezygnować z jedzenia podawanego w papierowych pudełkach. Warto natomiast wiedzieć, po co PFAS były stosowane, skąd bierze się problem i co faktycznie zmieniły nowe przepisy.
Co to są PFAS?
PFAS to bardzo duża grupa substancji per- i polifluoroalkilowych. Łączy je między innymi duża trwałość chemiczna. Wiele z nich bardzo wolno rozkłada się w środowisku, dlatego mogą utrzymywać się w nim przez długi czas.
Substancje należące do tej grupy znalazły zastosowanie w wielu produktach, ponieważ mogą nadawać materiałom odporność na:
- wodę,
- tłuszcz i olej,
- zabrudzenia,
- wysoką temperaturę.
Komisja Europejska wskazuje, że PFAS były wykorzystywane między innymi w odpornych na tłuszcz powłokach papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Więcej informacji o źródłach PFAS w żywności można znaleźć na stronie Komisji Europejskiej dotyczącej PFAS.
Dlaczego PFAS stosowano w papierowych opakowaniach?
Zwykły papier bardzo łatwo chłonie wodę i tłuszcz. Wystarczy położyć na nim kawałek pizzy, frytki albo tłustą kanapkę, aby po pewnym czasie pojawiła się mokra lub tłusta plama.
Dlatego w niektórych materiałach stosowanych do pakowania żywności potrzebna jest dodatkowa bariera.
PFAS mogły być wykorzystywane właśnie po to, aby opakowanie:
- nie przemakało,
- nie nasiąkało tłuszczem,
- zachowywało swoją strukturę,
- mogło dłużej pozostawać w kontakcie z wilgotną lub tłustą żywnością.
Komisja Europejska wymienia w tym kontekście między innymi opakowania żywności na wynos, owijki fast foodów, torby do popcornu przygotowywanego w kuchence mikrofalowej, papier piekarniczy i pudełka do pizzy.
Nie oznacza to, że każde takie opakowanie zawiera PFAS. Rodzaj materiału, zastosowane powłoki i technologia produkcji mogą być różne.
Czy PFAS mogą przechodzić z opakowania do jedzenia?
Tak. Substancje obecne w materiałach mających kontakt z żywnością mogą w określonych warunkach migrować do produktu.
EFSA wyjaśnia, że jednym ze sposobów narażenia człowieka na PFAS może być właśnie żywność mająca kontakt z materiałami zawierającymi te substancje.
Jednocześnie warto zachować proporcje. Opakowania nie są jedynym ani zawsze najważniejszym źródłem PFAS w diecie. EFSA wskazuje, że w przypadku ocenianych przez urząd PFAS istotnymi źródłami narażenia są również niektóre produkty spożywcze i zanieczyszczona woda.
Zobacz: stanowisko EFSA dotyczące PFAS i narażenia poprzez żywność.
Dlaczego PFAS budzą obawy?
Problemem jest przede wszystkim ich trwałość oraz możliwość długotrwałego narażenia.
W 2020 roku EFSA ustaliła tolerowane tygodniowe pobranie dla sumy czterech najlepiej przebadanych PFAS: PFOA, PFNA, PFHxS i PFOS. Wynosi ono 4,4 nanograma na kilogram masy ciała tygodniowo.
Za najbardziej krytyczny efekt w tej ocenie uznano wpływ na odpowiedź układu odpornościowego.
Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że pojedyncze użycie papierowego pudełka czy zjedzenie pizzy z kartonu powoduje zagrożenie dla zdrowia. Ocena PFAS dotyczy przede wszystkim łącznego i długotrwałego narażenia pochodzącego z wielu źródeł.
Co zmieniło się w Unii Europejskiej w 2026 roku?
W 2026 roku zaczęły obowiązywać dwa nakładające się na siebie ograniczenia. To ważne, ponieważ można spotkać informacje sugerujące, że przepisy dotyczące PFAS w opakowaniach zaczęły obowiązywać dopiero w październiku. Nie jest to pełny obraz sytuacji.
12 sierpnia 2026 r. limity PFAS we wszystkich opakowaniach żywności
Od 12 sierpnia 2026 roku stosuje się przepisy rozporządzenia (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, czyli PPWR.
Nie można wprowadzać na rynek opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, jeśli zawartość PFAS osiąga lub przekracza określone limity.
| Rodzaj oznaczenia | Limit |
|---|---|
| Pojedynczy PFAS oznaczany analizą ukierunkowaną | 25 ppb |
| Suma określonych PFAS | 250 ppb |
| PFAS, w tym polimerowe | 50 ppm |
Przepis obejmuje opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością niezależnie od tego, czy są papierowe, plastikowe czy wykonane z innego materiału.
Pełne brzmienie przepisu znajduje się w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40.
10 października 2026 r. dodatkowe ograniczenie dotyczące PFHxA
Od 10 października 2026 roku zaczęło być stosowane także dodatkowe ograniczenie wynikające z przepisów REACH.
Dotyczy ono PFHxA, jego soli i substancji powiązanych z PFHxA między innymi w papierze i tekturze stosowanych jako materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością.
Ustalono poziomy:
- 25 ppb dla sumy PFHxA i jego soli,
- 1000 ppb dla sumy substancji powiązanych z PFHxA.
Nie jest to więc pierwszy przepis ograniczający PFAS w opakowaniach żywności w 2026 roku, lecz dodatkowe ograniczenie dotyczące określonej części tej bardzo dużej grupy związków.
Podstawa prawna: rozporządzenie Komisji (UE) 2024/2462 dotyczące PFHxA.
Czy pudełko do pizzy może zawierać PFAS?
Może, ale nie można stwierdzić tego tylko na podstawie wyglądu opakowania.
Największe zainteresowanie budzą materiały papierowe i tekturowe, od których oczekuje się dobrej odporności na tłuszcz lub wilgoć. Nie oznacza to jednak, że każde pudełko do pizzy, papier do pieczenia czy opakowanie burgera wykorzystuje związki z grupy PFAS.
Nowe przepisy mają właśnie ograniczać możliwość wprowadzania na rynek opakowań zawierających PFAS powyżej ustalonych poziomów.
Czy papierowe opakowanie jest bezpieczniejsze od plastikowego?
Nie można tego ocenić wyłącznie na podstawie tego, czy opakowanie wykonano z papieru czy z plastiku.
Bezpieczeństwo materiału zależy między innymi od:
- jego składu,
- zastosowanych powłok i dodatków,
- rodzaju żywności,
- temperatury kontaktu,
- czasu kontaktu,
- tego, czy opakowanie jest używane zgodnie z przeznaczeniem.
Materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością muszą być produkowane w taki sposób, aby nie przekazywały swoich składników do żywności w ilościach mogących zagrażać zdrowiu, niedopuszczalnie zmieniać skład produktu albo pogarszać jego smak i zapach.
Jeśli interesuje Cię temat innych materiałów opakowaniowych, przeczytaj również: czy plastik naprawdę stanowi zagrożenie dla zdrowia.
Czy trzeba unikać jedzenia z papierowych opakowań?
Nie ma takiej potrzeby.
Nowe ograniczenia zostały wprowadzone właśnie po to, aby zmniejszyć narażenie konsumentów. Od sierpnia 2026 roku nowe opakowania do kontaktu z żywnością wprowadzane na rynek UE muszą spełniać limity PFAS określone w PPWR.
Nie ma podstaw, aby po zakupie jedzenia na wynos automatycznie przekładać każdą potrawę z papierowego opakowania z powodu obawy przed PFAS.
Znacznie ważniejsza jest prosta zasada: opakowania należy stosować zgodnie z ich przeznaczeniem.
Jeżeli producent nie wskazuje, że opakowanie nadaje się do podgrzewania w kuchence mikrofalowej lub piekarniku, nie warto wykorzystywać go w ten sposób tylko dlatego, że jest wykonane z papieru.
Czy można ponownie używać opakowań po jedzeniu na wynos?
Jednorazowe pudełko po daniu z restauracji nie powinno automatycznie stawać się domowym pojemnikiem do wielokrotnego przechowywania i podgrzewania żywności.
Materiały są projektowane dla określonych warunków użytkowania. Wielokrotne mycie, podgrzewanie czy kontakt z innym rodzajem żywności może oznaczać warunki, dla których dane opakowanie nie było przeznaczone.
Do wielokrotnego przechowywania żywności lepiej stosować pojemniki przeznaczone właśnie do tego celu.
Czy konsument może rozpoznać PFAS w opakowaniu?
Zazwyczaj nie.
PFAS nie można rozpoznać po:
- kolorze papieru,
- zapachu,
- grubości kartonu,
- błyszczącej lub matowej powierzchni.
Silna odporność papieru na tłuszcz może wynikać z zastosowania dodatkowej bariery, ale sama w sobie nie dowodzi obecności PFAS.
Dlatego ocena zgodności opakowania jest przede wszystkim obowiązkiem przedsiębiorców znajdujących się w łańcuchu produkcji i wprowadzania opakowania na rynek, a nie konsumenta stojącego przy półce sklepowej.
Czy szkło lub aluminium są lepszym wyborem?
Każdy materiał ma inne właściwości i potencjalne ograniczenia. Nie istnieje jedna zasada mówiąca, że papier zawsze jest bezpieczniejszy od plastiku, szkło od metalu albo aluminium od wszystkich pozostałych materiałów.
Przykładowo także przy stosowaniu aluminium znaczenie mają rodzaj produktu i sposób użycia. Szerzej opisałem to w artykule: czy folia aluminiowa jest szkodliwa i kiedy lepiej jej nie używać.
W przypadku konserw ważny jest z kolei stan opakowania. Zobacz również: czy rdza na puszce oznacza, że produkt trzeba wyrzucić.
PFAS w opakowaniach żywności, co warto zapamiętać?
- papier nie oznacza automatycznie opakowania pozbawionego dodatkowych substancji chemicznych,
- PFAS były wykorzystywane między innymi do zwiększania odporności materiałów na tłuszcz i wodę,
- nie każde papierowe opakowanie zawiera PFAS,
- PFAS mogą być jednym ze źródeł narażenia poprzez żywność, ale opakowania nie są jedynym źródłem,
- od 12 sierpnia 2026 roku w UE obowiązują limity PFAS dla opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością,
- od 10 października 2026 roku obowiązuje dodatkowe ograniczenie PFHxA i substancji powiązanych w papierze i tekturze do kontaktu z żywnością,
- nie ma potrzeby rezygnowania z papierowych pudełek na pizzę czy opakowań dań na wynos,
- opakowania warto wykorzystywać zgodnie z ich przeznaczeniem i nie podgrzewać ich, jeśli producent nie przewidział takiego zastosowania.
Co zrobić w praktyce?
Nie trzeba unikać papierowych opakowań ani traktować każdego pudełka po pizzy czy burgerze jako źródła zagrożenia. W praktyce ważniejsze jest rozsądne używanie opakowań i ograniczanie sytuacji, w których są wykorzystywane inaczej, niż przewidział producent.
- nie podgrzewaj opakowania, jeśli nie ma informacji, że nadaje się do mikrofalówki lub piekarnika,
- nie używaj wielokrotnie jednorazowych pudełek do przechowywania i odgrzewania żywności,
- do codziennego przechowywania wybieraj pojemniki przeznaczone do wielokrotnego kontaktu z żywnością,
- nie oceniaj bezpieczeństwa opakowania wyłącznie po tym, czy jest wykonane z papieru czy plastiku,
- nie ma potrzeby przekładania każdej potrawy z papierowego opakowania tylko z powodu obawy przed PFAS.
Najważniejsza zmiana dla konsumenta jest taka, że od 2026 roku producenci i importerzy mają bardziej restrykcyjne wymagania dotyczące PFAS w opakowaniach żywności. To po ich stronie leży obowiązek wykazania zgodności materiału z przepisami.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych.
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/2462 dotyczące PFHxA, jego soli i substancji powiązanych.
- Komisja Europejska – nowe przepisy UE dotyczące opakowań i PFAS.
- EFSA – Per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS).
- Komisja Europejska – PFAS w żywności.
Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →
