Niedobór witaminy A: objawy, źródła i ryzyko suplementacji

SPIS TREŚCI

Niedobór witaminy A może pogarszać widzenie, uszkadzać powierzchnię oka i zaburzać prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Nie rozpoznaje się go jednak na podstawie samej suchej skóry, trądziku czy częstych przeziębień. Takie objawy mają wiele możliwych przyczyn.

Przy podejrzeniu niedoboru potrzebna jest ocena diety, stanu zdrowia i odpowiednich badań. Samodzielne przyjmowanie dużych dawek nie jest bezpiecznym sposobem „sprawdzenia, czy pomoże”. Witamina A może szkodzić również w nadmiarze.

Retinol i beta-karoten to nie to samo

Gotowa witamina A, między innymi retinol i jego estry, występuje w produktach zwierzęcych oraz części suplementów. Karotenoidy prowitaminy A, w tym beta-karoten, znajdują się w produktach roślinnych i mogą być przekształcane przez organizm do witaminy A.

Nie wszystkie karotenoidy są prowitaminą A. Również masa beta-karotenu nie jest automatycznie równa masie retinolu o tej samej aktywności. Na etykiecie trzeba więc sprawdzić postać składnika i jednostkę, zamiast porównywać same liczby.

Które objawy szczególnie wiążą się z niedoborem?

Jednym z charakterystycznych problemów jest pogorszone widzenie po zmroku. Przy niedoborze mogą również występować suchość i zmiany powierzchni oka, a w ciężkich przypadkach uszkodzenie rogówki. Takich objawów nie należy leczyć samodzielnie suplementem ani odkładać konsultacji okulistycznej.

Niedobór może wpływać na odporność i wzrost dzieci. Nie oznacza to jednak, że każde dziecko z infekcjami potrzebuje dodatkowej witaminy A. Liczą się warunki żywienia i rzeczywiste ryzyko niedoboru.

Dlaczego trądzik nie dowodzi braku witaminy A?

Trądzik, sucha skóra, problemy z gojeniem i niepłodność nie tworzą swoistego testu niedoboru. Sam fakt udziału witaminy w danym procesie biologicznym nie pozwala przypisać wszystkich zaburzeń jej brakowi.

Także skuteczność leków z grupy retinoidów w chorobach skóry nie oznacza, że można zastąpić je suplementem. To inne zastosowanie, wymagające odpowiednich wskazań i kontroli. O wpływie żywności na skórę piszemy w artykule o czekoladzie i trądziku.

Kto jest bardziej narażony?

Ryzyko wzrasta przy niedostatecznej podaży i zaburzeniach wchłaniania składników, między innymi w niektórych chorobach przewodu pokarmowego lub mukowiscydozie. Wtedy decyzja o postępowaniu nie powinna opierać się tylko na ogólnej liście produktów.

Witaminę A i jej prekursory dostarczają między innymi jaja, nabiał, ryby oraz marchew, bataty i zielone warzywa liściaste. Wątroba jest bardzo bogatym źródłem gotowej witaminy A, ale właśnie dlatego nie jest dobrym produktem do dowolnego zwiększania jej podaży.

Ile to za dużo?

W ocenie z 2024 r. EFSA utrzymała górny tolerowany poziom spożycia gotowej witaminy A dla dorosłych na poziomie 3000 µg równoważników retinolu dziennie. Dotyczy sumy z żywności i suplementów. Nie jest to zalecana dawka do codziennego przyjmowania, a wartości dla dzieci są niższe.

Własny przykład: 800 µg retinolu w preparacie wielowitaminowym i 1000 µg w drugim suplemencie daje razem 1800 µg przed doliczeniem jedzenia. Dwie oddzielne etykiety nie oznaczają dwóch niezależnych limitów. Sprawdź też skład tranu i innych preparatów. Pomocny jest poradnik czytania etykiet.

Szczególna ostrożność w ciąży

Nadmiar gotowej witaminy A może zaburzać rozwój płodu. NHS zaleca w ciąży unikanie suplementów z retinolem, olejów z wątroby ryb oraz wątroby i produktów z niej. Dobór preparatu ciążowego omów z osobą prowadzącą ciążę.

Beta-karoten z normalnych porcji warzyw nie jest tym samym co wysokodawkowy suplement. EFSA zwraca uwagę, że osoby palące powinny unikać suplementów z beta-karotenem. „Naturalne pochodzenie” nie usuwa ryzyka związanego z dawką.

Źródła

Technolog żywności

Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →