SPIS TREŚCI
Przy biegunce najważniejsze jest uzupełnianie płynów i elektrolitów. Jedz, gdy wraca apetyt, wybierając na początek niewielkie porcje dobrze tolerowanych potraw. Nie trzeba głodować ani przez kilka dni jeść wyłącznie bananów, ryżu i tostów. Poniższe wskazówki dotyczą przede wszystkim krótkotrwałej biegunki u dorosłych. Nawracające objawy wymagają ustalenia przyczyny.
Co jeść przy biegunce?
Nie ma jednego jadłospisu odpowiedniego dla każdej osoby. Według NIDDK, instytutu należącego do NIH, po powrocie apetytu zwykle można wracać do normalnego sposobu odżywiania. Początkowo wygodne bywają małe posiłki, które nie są tłuste ani mocno przyprawione. Nie zmuszaj się do dużego obiadu, ale nie przedłużaj głodówki jako sposobu leczenia.
| Grupa | Przykłady | Przygotowanie |
|---|---|---|
| Produkty zbożowe | Biały ryż, makaron, jasne pieczywo, kleik | Bez dużej ilości tłuszczu i ciężkich sosów |
| Warzywa | Gotowana marchew, obrana cukinia, ziemniaki | Gotowane lub pieczone, w małych porcjach |
| Źródła białka | Kurczak, indyk, ryba, ugotowane jajko | Bez panierki i smażenia w dużej ilości tłuszczu |
| Owoce | Niewielka porcja banana | Sprawdź własną tolerancję zamiast jeść dużą porcję |
To propozycje, a nie lista produktów obowiązkowych. MedlinePlus, serwis amerykańskiej National Library of Medicine, wymienia m.in. gotowane warzywa, ryż, pieczywo z białej mąki oraz niesmażone mięso i ryby. Jeśli po konkretnej potrawie dolegliwości się nasilają, odłóż ją na później. Wybieraj produkty, które tolerujesz.
Co pić przy biegunce?
Wodniste stolce oznaczają utratę płynów i elektrolitów. Pij regularnie. Jeśli masz nudności, łatwiej mogą być tolerowane częste, małe łyki zamiast całej szklanki wypitej naraz. Nie czekaj, aż pojawi się silne pragnienie.
Przy większych stratach płynów przydatny jest doustny płyn nawadniający, czyli ORS. Preparat z apteki rozpuszczaj dokładnie w objętości wody podanej na opakowaniu. Nie zagęszczaj go i nie dodawaj cukru. Napój izotoniczny dla sportowców nie jest tym samym co preparat przeznaczony do nawadniania przy biegunce.
NIDDK podkreśla potrzebę uzupełniania płynów i elektrolitów. Osoby z chorobami nerek, cukrzycą lub innymi schorzeniami wpływającymi na gospodarkę wodną powinny uzgodnić sposób nawadniania z lekarzem. Więcej o ich roli przeczytasz w poradniku: elektrolity i ich znaczenie dla organizmu.
Czego czasowo unikać?
Podczas ostrej biegunki część produktów może nasilać objawy. NIDDK wskazuje szczególnie alkohol, napoje z kofeiną, duże ilości cukrów prostych, poliole oraz bardzo tłuste potrawy. Dotyczy to m.in. słodzonych napojów, części soków i słodyczy bez cukru zawierających sorbitol.
Nie odczytuj napisu „bez cukru” jako gwarancji dobrej tolerancji jelitowej. Sprawdź skład produktu. Ogranicz też duże porcje smażonych dań. NHS zaleca unikanie soków owocowych i napojów gazowanych, które mogą pogarszać biegunkę.
Czy można jeść jogurt i pić mleko?
Nie trzeba z góry wykluczać całego nabiału u każdego dorosłego. Jeśli mleko lub jogurt nasilają biegunkę, wzdęcia albo przelewanie, czasowo je ogranicz. Po ostrej biegunce trawienie laktozy bywa przejściowo utrudnione. Powrót do produktów z laktozą dostosuj do objawów.
Jogurt nie zastępuje nawadniania ani leczenia przyczyny. Więcej o samym problemie trawienia cukru mlecznego znajdziesz w artykule o nietolerancji laktozy. Zasad żywienia dorosłych nie przenoś automatycznie na niemowlęta.
Czy dieta BRAT jest konieczna?
BRAT to skrót od angielskich nazw bananów, ryżu, musu jabłkowego i tostów. Część tych produktów może być dobrze tolerowana, ale nie ma potrzeby ograniczania całego jadłospisu do czterech pozycji. NIDDK nie zaleca głodówki ani rutynowej restrykcyjnej diety przy ostrej biegunce. W miarę powrotu apetytu rozszerzaj posiłki o inne tolerowane produkty.
Kiedy potrzebna jest pomoc medyczna?
Nie próbuj rozwiązywać samą dietą biegunki z krwią w stolcu, silnym bólem brzucha, częstymi wymiotami lub objawami odwodnienia. Niepokojące sygnały to wyraźnie rzadsze oddawanie moczu, ciemny mocz, silne pragnienie, zawroty głowy i znaczne osłabienie. Zaburzenia świadomości wymagają natychmiastowej pomocy.
NIDDK zaleca dorosłym kontakt z lekarzem także przy biegunce trwającej ponad dwa dni, wysokiej gorączce lub co najmniej sześciu luźnych stolcach dziennie. Wcześniejszego kontaktu wymagają m.in. osoby po 65. roku życia, kobiety w ciąży, osoby z osłabioną odpornością i przyjmujące antybiotyki.
U niemowląt i małych dzieci odwodnienie może rozwijać się szybko. Kontynuuj karmienie piersią lub zwykłą mieszanką; nie rozcieńczaj mieszanki. Brak mokrych pieluch, odmowa picia, senność albo pogarszający się stan wymagają pilnej konsultacji. Schemat nawadniania dziecka uzgodnij z lekarzem.
Gdy biegunka wraca
Nawracająca lub przewlekła biegunka nie jest powodem do samodzielnego przedłużania diety eliminacyjnej. Zapisuj, co jesz, kiedy występują objawy i jakie przyjmujesz leki. Takie informacje pomagają w diagnostyce. Dobór leczenia zależy od przyczyny, a nie tylko od konsystencji stolca.
Higiena podczas choroby
Myj ręce wodą z mydłem i dbaj o czystość toalety. Przy podejrzeniu zakaźnej biegunki nie przygotowuj jedzenia innym osobom. NHS zaleca powrót do pracy lub szkoły po co najmniej 48 godzinach bez biegunki i wymiotów. To szczególnie istotne dla osób pracujących z żywnością.
Źródła
- NIH/NIDDK: żywienie podczas biegunki.
- NIH/NIDDK: nawadnianie i leczenie.
- NIH/NIDDK: objawy, odwodnienie i wskazania do konsultacji.
- MedlinePlus: postępowanie żywieniowe przy biegunce.
- NHS: biegunka i wymioty.
Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →
