Imazalil w cytrusach, czy naprawdę powinieneś się bać?

Kiedy kupujesz pomarańczę w sklepie, jej skórka jest prawdopodobnie pokryta cienką warstwą środka o nazwie imazalil. Brzmi groźnie? W tym artykule wyjaśniam dokładnie, co to jest, po co się go używa i czy rzeczywiście powinieneś się nim martwić, bez naukowego żargonu, za to z konkretnymi poradami, które możesz zastosować od razu.

Czym jest imazalil i po co trafia na skórkę cytrusów?

Wyobraź sobie, że wysyłasz świeże pomarańcze statkiem z Hiszpanii do Polski. Podróż trwa kilka tygodni. Bez żadnej ochrony owoce po drodze zaatakowałyby grzyby – dosłownie pokryłyby się pleśnią, zanim dotarłyby na sklepową półkę.

Imazalil to środek grzybobójczy, który działa jak tarcza: blokuje rozmnażanie się grzybów na skórce owocu podczas transportu i przechowywania (EFSA, 2010). Stosuje się go po zbiorach, zanurzając owoce w roztworze lub spryskując skórkę. W Polsce i całej Unii Europejskiej dopuszcza go rozporządzenie (WE) nr 396/2005 z ściśle określonymi limitami pozostałości.

Ile imazalilu trafia do miąższu, który jesz?

To kluczowe pytanie. Skórka cytrusów działa jak mur obronny, jest gruba, twarda i woskowa. Imazalil słabo przez nią przenika. Dane z badań EFSA pokazują, że w próbkach miąższu pomarańczy i mandarynek pobieranych podczas prób polowych poziomy imazalilu i jego metabolitów były stale poniżej granicy oznaczalności wynoszącej 0,01 mg/kg (EFSA, 2018).

Wyobraź sobie, że polewasz kamień wodą, większość spływa po powierzchni. Tak samo działa skórka pomarańczy wobec imazalilu. Miąższ, który jesz, zawiera ilości śladowe lub poniżej progu wykrywalności laboratoryjnej.

Jak skuteczne jest mycie cytrusów?

Mycie pod bieżącą wodą naprawdę działa. Metaanaliza badań naukowych opublikowana w Food and Chemical Toxicology wykazała, że mycie wodą redukuje pozostałości pestycydów na owocach i warzywach średnio o ok. 41% (współczynnik odpowiedzi = 0,59 dla mycia wodą), a obieranie usuwa ponad 80% pozostałości (Keikotlhaile i in., 2010). Pamiętaj, że mycie usuwa pestycydy z powierzchni skórki, a to właśnie tam jest ich zdecydowana większość.

Badania nad tiabendazolem- innym środkiem stosowanym po zbiorach na cytrusach, podobnym do imazalilu pokazują, że mycie roztworem sody oczyszczonej (NaHCO₃) jest bardziej skuteczne niż samo płukanie wodą, ponieważ soda przyspiesza rozkład substancji na powierzchni skórki (Yang i in., 2017, Journal of Agricultural and Food Chemistry).

Praktycznie: jeśli planujesz użyć skórki cytryny do ciasta lub herbaty, porządnie wyszoruj owoc szczoteczką pod ciepłą wodą przez 30 sekund. Możesz też moczyć owoce przez 2–3 minuty w wodzie z łyżeczką sody oczyszczonej. Jeśli skórkę i tak wyrzucasz wystarczy zwykłe opłukanie przed obieraniem, żeby nie przenosić środków z rąk na miąższ.

Czy imazalil jest groźny dla zdrowia?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił tzw. dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) imazalilu na poziomie 0,025 mg na kilogram masy ciała (EFSA, 2010). Co to znaczy w praktyce?

Osoba ważąca 70 kg mogłaby codziennie spożywać 1,75 mg imazalilu i wciąż mieściłaby się w granicy uznanej za bezpieczną. Tymczasem szacowane realne spożycie z cytrusów jest wielokrotnie niższe. EFSA w swojej najnowszej opinii z 2025 roku stwierdziła, że krótko- i długoterminowe spożycie pozostałości imazalilu wynikające ze stosowania go zgodnie z dozwolonymi praktykami rolniczymi jest mało prawdopodobne, żeby stanowiło ryzyko dla zdrowia konsumentów (EFSA, 2025).

To tak, jakby dopuszczalna dawka to był cały kubek kawy, a ty pijesz tylko jeden mały łyk i to nie codziennie.

Warto jednak wiedzieć, że EFSA przez kilka lat prowadziła dodatkowe badania nad metabolitem imazalilu o nazwie R014821, który powstaje po nałożeniu środka na skórkę cytrusów. Najnowsza ocena z 2025 roku potwierdziła bezpieczeństwo przy normalnym spożyciu, zamykając tym samym tę kwestię (EFSA, 2025).

Inne środki stosowane na cytrusach

Imazalil to nie jedyny środek, który możesz znaleźć na skórce cytrusów. Producenci stosują też:

• Tiabendazol- działa podobnie do imazalilu, zatrzymuje rozwój pleśni po zbiorach.
• Ortofenylofenol (E231)- środek dezynfekujący, stosowany od dekad, dopuszczony w UE.
• Wosk (E901, E903, E904)- powłoka uszczelniająca, która ogranicza utratę wody i zapobiega gniciu; sam w sobie nie jest pestycydem.

Informację o użytych środkach powinieneś znaleźć na etykiecie skrzynki lub wywieszce przy wadze na stoisku z owocami. Prawo UE wymaga takiego oznakowania.

Jak wybrać i przygotować cytrusy?- praktyczna ściągawka

Przed zakupem:

• Szukaj etykiety z informacją o środkach stosowanych po zbiorach (np. „konserwowany imazalilem”).
• Cytrusy z certyfikatem ekologicznym mają zakaz stosowania imazalilu, choć nie oznacza to, że są wolne od wszelkich substancji.

Przed użyciem skórki:

• Szoruj owoc szczoteczką pod ciepłą wodą przez minimum 30 sekund.
• Możesz moczyć przez 2–3 minuty w wodzie z łyżeczką sody oczyszczonej, badania sugerują, że pomaga to lepiej usunąć niektóre pozostałości z powierzchni (Yang i in., 2017).

Kiedy wyrzucasz skórkę:

• Opłucz owoc przed obieraniem, to zapobiega przenoszeniu substancji z dłoni na miąższ. Tyle w zupełności wystarczy.

Czego unikać? Mity o imazalilu

Mit: „Błyszcząca skórka = dużo pestycydów”
Połysk pochodzi najczęściej z naturalnego lub dodanego wosku, nie z imazalilu. Sam imazalil jest bezbarwny i nie zmienia wyglądu skórki.

Mit: „Dziwny zapach = spryskane chemią”
Cytrusy mają bardzo silne naturalne olejki eteryczne. Ich zapach zależy od odmiany, dojrzałości i warunków przechowywania, nie od środków konserwujących.

Mit: „Ekologiczne = bez pestycydów”
W uprawie ekologicznej stosuje się inne, dopuszczone środki ochrony roślin (np. pochodzenia naturalnego). Słowo „ekologiczne” oznacza metodę uprawy, nie brak jakichkolwiek substancji.

FAQ

Czy mogę używać skórki pomarańczy ze sklepu do pieczenia ciast?
Tak, po dokładnym wyszorowaniu szczoteczką pod ciepłą wodą lub po moczeniu w wodzie z sodą. Jeśli zależy ci na absolutnym spokoju wybierz cytrusy z certyfikatem ekologicznym, ponieważ w ich uprawie imazalil jest zakazany.

Czy imazalil szkodzi dzieciom?
Normy bezpieczeństwa EFSA są ustalane z dużym zapasem i uwzględniają wrażliwość dzieci. Przy normalnym spożyciu cytrusów i myciu owoców ryzyko jest minimalne. Jeśli Twoje dziecko je dużo cytrusów wraz ze skórką, warto myć je dokładnie szczoteczką.

Czy gotowanie skórki (np. do kandyzowania) usuwa imazalil?
Obróbka termiczna częściowo rozkłada imazalil, ale nie eliminuje go całkowicie. Najskuteczniejsze jest mycie mechaniczne przed obróbką termiczną. Po umyciu i ugotowaniu ewentualne pozostałości są naprawdę śladowe.

Podsumowanie

Imazalil w cytrusach to środek grzybobójczy stosowany po zbiorach, który chroni owoce przed pleśnią podczas długiego transportu. Poziomy imazalilu wykrywane w miąższu cytrusów są stale poniżej granic oznaczalności laboratoryjnej, a EFSA w opinii z 2025 roku potwierdziła, że spożycie przy normalnej diecie nie stanowi ryzyka dla zdrowia. Proste mycie pod wodą skutecznie usuwa dużą część pozostałości z powierzchni skórki, a moczenie w wodzie z sodą działa jeszcze lepiej. Jeśli używasz skórki do gotowania, myj dokładnie. Jeśli skórkę wyrzucasz, wystarczy opłukanie przed obieraniem.

Źródła

1. EFSA (European Food Safety Authority), 2010. Conclusion on the peer review of the pesticide risk assessment of the active substance imazalil. EFSA Journal 2010;8(2):1526. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2010.1526
2. EFSA (European Food Safety Authority), 2018. Modification of the existing maximum residue levels for imazalil in various commodities. EFSA Journal 2018;16(7):5329. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.2903/j.efsa.2018.5329
3. EFSA (European Food Safety Authority), 2025. Evaluation of confirmatory data following the Article 12 MRL review and modification of the existing maximum residue levels in citrus fruits for imazalil. EFSA Journal 2025;23:e9614. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2025.9614
4. Keikotlhaile B.M., Spanoghe P., Steurbaut W., 2010. Effects of food processing on pesticide residues in fruits and vegetables: A meta-analysis approach. Food and Chemical Toxicology, 48(1). PubMed PMID: 19879312. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S027869150900492X
5. Yang T., Doherty J., Zhao B., Kinchla A.J., Clark J.M., He L., 2017. Effectiveness of Commercial and Homemade Washing Agents in Removing Pesticide Residues on and in Apples. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 65(44). https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/acs.jafc.7b03118
6. Rozporządzenie (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:02005R0396-20230101

Technolog żywności

Jan Antoniak – technolog żywności, audytor i doradca
Specjalizuję się w prawie żywnościowym, HACCP i etykietowaniu. Od lat pomagam firmom spożywczym wdrażać systemy jakości oraz zrozumieć wymagania przepisów. Na blogu dzielę się wiedzą w prosty, praktyczny sposób.Audytor systemów bezpieczeństwa | Autor technologzywnosciradzi.pl
Dowiedz się więcej →