Propolis: co potwierdzają badania i kiedy może uczulać

Propolis, czyli kit pszczeli, to mieszanina substancji roślinnych zbieranych przez pszczoły i łączonych z woskiem oraz wydzielinami. Pszczoły wykorzystują go do uszczelniania i ochrony ula. W medycynie bada się głównie określone ekstrakty oraz preparaty miejscowe. Wynik uzyskany dla jednej maści nie jest dowodem skuteczności wszystkich kropli z propolisem.

Dlaczego skład ma znaczenie?

Skład propolisu zależy od roślinności, miejsca zbioru i metody ekstrakcji. Zawiera między innymi żywice, wosk oraz związki fenolowe. Propolis europejski i brazylijski mogą różnić się proporcjami substancji aktywnych. Także ekstrakt wodny nie jest tym samym produktem co alkoholowy.

Określenie „naturalny antybiotyk” zaciera tę różnicę. Działanie przeciwbakteryjne w laboratorium oznacza zahamowanie wzrostu określonego drobnoustroju w warunkach doświadczenia. Nie rozstrzyga, czy doustne krople osiągną podobne stężenie w zakażonej tkance ani czy skrócą chorobę.

Badania preparatów miejscowych

propolis na co pomaga

W badaniach klinicznych sprawdzano między innymi preparaty stosowane na opryszczkę oraz płukanki do jamy ustnej. Takie próby mogą wskazywać na korzyść konkretnej formulacji, ale trzeba sprawdzić liczebność grup, sposób porównania i rodzaj mierzonego efektu. Szybsze tworzenie strupka nie oznacza usunięcia wirusa z organizmu ani ochrony przed wszystkimi nawrotami.

W randomizowanej, podwójnie zaślepionej próbie kremu na opryszczkę wargową porównano specjalny ekstrakt propolisu GH 2002 w stężeniu 0,5% z acyklowirem 5%. Badanie objęło 397 osób ze zmianami w fazie pęcherzyków. Mediana czasu do pełnego pokrycia strupkiem lub odbudowy nabłonka wyniosła trzy dni przy propolisie i cztery przy acyklowirze. Wynik dotyczy tego ekstraktu i sposobu stosowania; nie ustala skuteczności dowolnej nalewki.

W próbie po zabiegu usunięcia dolnego zęba mądrości 52 pacjentów otrzymało płukankę z 3% propolisu albo preparat chlorheksydyny z benzydaminą. Nie stwierdzono istotnych różnic bólu i ograniczenia otwierania ust. W grupie propolisu odnotowano mniejszy obrzęk w drugim dniu. To wąski, krótkoterminowy wynik po konkretnym zabiegu, a nie potwierdzenie leczenia każdej infekcji jamy ustnej.

Płukanka nie zastępuje mechanicznego usuwania płytki nazębnej ani leczenia stomatologicznego. Podobnie domowej nalewki nie należy traktować jako opatrunku na głęboką ranę lub oparzenie. Preparat o znanym składzie, badany w określonym wskazaniu, różni się od surowego kitu rozpuszczonego w spirytusie.

Czy propolis leczy raka lub cukrzycę?

Eksperymenty na komórkach i zwierzętach pomagają poznać działanie związków z propolisu. Nie stanowią podstawy do samodzielnego leczenia choroby nowotworowej, cukrzycy, demencji czy stwardnienia rozsianego. Wyniku badania nad aktywnością enzymu lub markerem zapalnym nie można utożsamiać z mniejszą liczbą powikłań choroby.

W trakcie terapii onkologicznej suplementy trzeba uzgadniać z zespołem leczącym. Nie ma uzasadnienia dla obietnicy, że propolis „wzmacnia” każdą terapię i jednocześnie zawsze ogranicza jej działania niepożądane. Wyjaśnienie różnicy między działaniem chemicznym a efektem zdrowotnym znajdziesz w tekście o przeciwutleniaczach.

Propolis może powodować alergię

Kit pszczeli jest znanym alergenem kontaktowym. Reakcja może objawiać się świądem, zaczerwienieniem, wypryskiem lub zapaleniem warg po stosowaniu kosmetyku czy preparatu do ust. Uczulenie może ujawnić się również po wcześniejszym okresie dobrej tolerancji.

Alergia na jad pszczeli, miód, pyłek i propolis to różne problemy. Jedna nie dowodzi automatycznie drugiej, ale historia reakcji alergicznych jest powodem do ostrożności i konsultacji. Nie należy robić domowej próby z większą dawką po wcześniejszej reakcji. Duszność albo obrzęk gardła wymagają pilnej pomocy medycznej.

Jak czytać etykietę?

Sprawdź drogę stosowania, rozpuszczalnik, ilość ekstraktu w porcji i ostrzeżenia. „20% propolisu” może opisywać surowiec użyty do sporządzenia ekstraktu, a nie stężenie każdej substancji czynnej w końcowym produkcie. Dwa opakowania z tą samą liczbą procentów nie muszą być równoważne.

Warto też odróżnić nalewkę, suplement, kosmetyk i produkt leczniczy. Zalecenia z ulotki jednego preparatu nie przechodzą na pozostałe. Nie ma jednej dawki propolisu odpowiedniej na wszystkie choroby, a danych o bezpieczeństwie dużych dawek w ciąży, podczas karmienia i u dzieci nie należy zastępować tradycją stosowania.

Źródła